خیریه – تاریخچه کامل امور خیریه از ایران باستان تا کنون !
خیریه

خیریه از دوران کهن امری پسندیده بوده است. کشورهایی نظیر ایران، مصر، یونان و … ساز و کارهایی برای انجام و سازماندهی امور خیریه داشته اند.

در این مقاله به سرگذشت این امور تا قبل از انقلاب اسلامی و تاسیس سازمان بهزیستی می پردازیم.

در صورتی که تمایل دارین با تاریخچه سازمان بهزیستی آشنا شوید مقاله تاریخچه سازمان بهزیستی را مطالعه بفرمایید.

 

 

خیریه

 

تاریخچه امور خیریه

 

 

مردم ایران به دلیل فرهنگ خود از دیرباز به امور خیریه علاقه مند بوده اند.

این امر باعث شده است که شروع امور خیریه در ایران به گذشته های دور برگردد و ردیابی آن کمی مشکل باشد.

ولی چیزی که در کتابهای تاریخ ثبت شده است و اینست که اولین ساختار اداری برای امور خیریه در حدود ۱۱۰۰ سال پیش و در سالها ۸۷۵ میلادی تاسیس شده است.

 

خیریه در دوران پیش و پس از اسلام :

 

بر خلاف تصور عموم مردم، امور خیریه در ایران از زمان پیش از اسلام نیز وجود داشته است.

بر اساس تعالیم دین زرتشت مردم ایران موظف به کار خیریه بوده اند.

زرتشتیان یک دهم از درآمد خود را صرف خیرات برای فقرا و یا داد و دهش می‌کردند.

این فعالیتهای عام المنفعه و خیریه با ورود اسلام به اوج شکوفایی خود میرسد.

ایرانی ها در دوران باستان ابتکارات زیادی داشته اند. تعدادی از این ابتکارات در زمینه کشورداری  عبارتند از :

– سازمانهای فرهنگی

– موسسات خیریه

– سازمانهای اجتماعی

– …

اینگونه سازمانها در دوران قرون وسطی در اروپا و دیگر کشور ها وجود نداشته اند.

بعد از شکل‌گیری حکومت‌های نیمه مستقلی همچون طاهریان، صفاریان و سامانیان، امور خیریه به عنوان یکی از مسائل مهم حکومتی مورد توجه قرار گرفت و گسترش یافت.

در این دوران هرچقدر که حکومت مرکزی قوی تر بوده است ،‌ امور خیریه گسترده تر و متنوع تر بوده اند.یکی از مهمترین زمینه های وقف در ایران زمینه های علمی و فرهنگی بوده است. نظیر ساخت مدرسه.

در این دوران ما با مدارس و مراکز آموزشی وقفی روبرو می‌شویم که در نوع خود آگاهی بخش هستند.

برای اولین بار در ایران سامانیان دیوان اوقاف را تاسیس نموده و مسئول رسیدگی به امور مساجد و موقوفات نمودند.

 

خیریه در زمان شاه عباس صفوی
شاه عباس صفوی

 

نقطه اوج این جریان به دوره صفویه و شاه‌عباس بازمی‌گردد.

از مهمترین‌ موقوفات این دوره می‌توان به اموال موقوفه متعلق به آستان قدس رضوی و آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی در تبریز اشاره کرد.

امور خیریه در طول تاریخ دچار اوج و فرود های متعدد شده است.

عوامل زیادی چون جنگهای داخلی و خارجی ، حمله مغلها، پادشاهان بی کفایت و … باعث کمرنگ شدن کمکهای خیرخواهانه و امور خیریه شدند.

این وضع ادامه داشت تا دوره ناصری.

 

دوران ناصری

 

میرزا حسین خان مشیرالدوله
میرزا حسین خان مشیرالدوله

 

میرزا حسین‌خان مشیرالدوله

 

در زمان قاجار نیز با توجه وجود جنگهای مختلف باز هم امور خیریه و خدمات اجتماعی آشفته بود.

ولی با روی کار آمدن وزیری به نام حسین‌خان سپهسالار یا میرزا حسین‌خان مشیرالدوله وضع عوض شد.

در دوران صدارت وی در سال 1288 بیماری “وبا” شیوع یافته و قحطی بزرگی شکل می‌گیرد که کشتار بزرگی از مردم را در پی دارد.

میرزا حسین خان در این دوران اقدام به پخت نان رایگان و توزیع آنها در میان مردم میکند.

یکی از راهایی که او هزینه پخت این نانها رو تامین میکرد به این صورت بود‌ :

مراسمی را در تهران برپا کرده و از کلیه سفرای خارجی و همسرانشان دعوت می‌کند تا با خرید بلیت‌های این کنسرت به کمک مردم بشتابند.

این کار نخستین تجربه‌ای است که انجام کارهای خیریه در کشورهای اروپایی در ایران انجام می‌شود.

پس از این اقدامات دیگری صورت می‌گیرد تا از اعیان، بازرگانان، کدخداها و متسبین دولتی دعوت می‌شود تا این تجربه را داشته باشند.

پس از مشروطه این کار به یکی از روشهای معمول جهت جذب مشارکتهای مردمی تبدیل شد.

و جالبست بدانید که کنسرتهای خیریه و بازارچها های خیریه و … که ما آنها را کاملا امروزی میپنداریم از آن دوران شروع شده اند.

 

بیمارستان میسیونرهای مذهبی
بیمارستان میسیونرهای مذهبی

 

میسیونهای مذهبی

 

دوره ناصری ، دوره ورود میسیونها مذهبی از کشورهای اروپایی و آمریکا به ایران نیز بود.

این میسیونها علاوه بر خدمت رسانی به مسیحیان ایرانی به مردم عادی نیز کمک می‌کنند.

در سال ۱۳۰۸ یکی از میسیون‌های آمریکایی با حمایت ناصرالدین‌شاه زمینی را خریداری کرده و ساختمان یک بیمارستان را پی‌ریزی می‌کند.

این بیمارستان در سال ۱۳۱۰، سه سال پیش از مرگ شاه افتتاح می‌شود و به درمان رایگان مردم و پخش رایگان دارو میان مسلمانان و اقلیت‌ها می‌پردازد.

اینگونه حرکت های باعث شد تا به مرور و پس از مشروطه خدمات اجتماعی و امور خیریه و سازماندهی آنها در دستور کار دولتمردان قرار گیرد.

در مکان‌های مشخص و با حضور افراد معین تعریف می‌شود.

گروه‌هایی برای ساماندهی ایتام، زنان بی‌سرپرست و .. شکل گرفته و سعی می‌کنند این اقشار آسیب دیده  را تحت پوشش قرار دهند.

عملکرد جدیدی از کارهای خیریه شکل می‌گیرد که ناشی از توجه افراد خیر به معضلات اجتماعی است.

اولين يتيم خانه ايران به سبك شبانه روزى مستقل در تهران ( محل انبار گندم سابق ) و در دوران ناصرالدين شاه ايجاد شد.

از آن زمان به بعد موسسه هاى مختلفى از سوى دولتها يا افراد و گروههاى خير براى حمايت از نابينايان و ناشنوايان، معلولين ذهنى و جسمى و همچنين نيازمندان و بى سرپرستان به وجود آمد كه خدمات آنها عموماً جنبه رفاهى و آموزشى داشته است.

 

دوران پهلوی

 

در دوره رضاشاه به بعد وزارت اوقاف و امور خیریه را داریم و حکومت خود متولی اوقاف بوده و آن را اداره می‌کند.

تا پيش از پيروزى انقلاب اسلامى تشكيلات متمركزى براى ارائه خدمات خیریه وجود نداشت و خدمات نسبتاً مشابهى به صورت پراكنده توسط دستگاههاى مختلف ارائه مى شد.

اقدامات خیریه توسط دستگاه های مختلفی انجام میشد که به دو دسته دولتی و غیر دولتی تقسیم میشده اند :

سازمانهای غیردولتی که در امور خیریه فعالیت داشته اند  عبارت بوده اند از:

  • سازمان شاهنشاهي
  • خدمات اجتماعي
  • جمعيت شير و خورشيد سرخ (نماینده صلیب سرخ در ایران)
  • انجمن ملي حمايت از كودكان
  • جمعيت فرح
  • بنگاه حمايت مادران و نوزادان

و دستگاههاي مختلف دولتي که در زمینه امور خیریه فعالیت داشته اند عبارت بوده اند از :

  • وزارت كشور
  • وزارت كشاورزي
  • وزارت بهداري
  • وزارت آموزش و پرورش
  • وزارت كار و امور اجتماعي
  • وزارت دادگستري

عليرغم سرمايه گذاري هاي وسيع و تعداد دستگاههاي اجتماعي مختلف در زمینه امور خیریه، علاوه بر سياستهاي نادرست رژيم گذشته، به علت فقدان برنامه و سازمان هماهنگ كننده، از مجموع فعاليتها و سرمايه گذاريها بهره برداري صحيح نمي شد.

از شما دعوت میکنیم تا ادامه این مقاله را با عنوان تاریخچه سازمان بهزیستی مطالعه بفرمایید.

 

تاریخچه سازمان بهزیستی

.

.

.

1 در “خیریه – تاریخچه کامل امور خیریه از ایران باستان تا کنون !” گفتند

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.