کار داوطلبانه در ایران
کار داوطلبانه در ایران

فرصتهای موجود برای کار داوطلبانه در ایران

مقدمه کار داوطلبانه در ایران :

 

به علل تنوع ، گستردگي و پيچيدگي مشكلات و معضلات اجتماعي ، براي رفع يا كاهش مشكلات ، يك گروه يا سازمان خاص با افراد محدود ، نمي تواند كارايي چنداني داشته باشد .

از اين رو براي اينكه يك سازمان خيريه و عام المنفعه بتواند خدمات قابل توجهي به افراد نيازمند ارائه دهد .

پذيرش افراد داوطلب به خصوص جوانان ضروري است.

براي انجام اين مهم ، آشنايي هر چه بيشتر با سازمانهاي خيريه و عام المنفعه و نوع فعاليت هاي آنها براي جوانان داوطلب سازمان لازم است .

کار داوطلبانه در ایران به اين معنا است كه فرد يا گروهي از اعضاي داوطلب در مراكز خاص از قبيل بيمارستانها ، آسايشگاهها ، پرورشگاهها ، انجمن ها و ساير سازمانها و مؤسسات خيريه به ارائه خدمات داوطلبانه مي پردازد .

بنابراين براي يك داوطلب موارد زير لازم است :

الف) آشنايي با سازمانهايي كه خدمات داوطلبانه را مي پذيرند .

ب) آشنايي با نوع فعاليتي كه هر داوطلب مي تواند در مراكز فوق انجام دهد .

 

مؤسسات و سازمانهايي كه پذیرای کار داوطلبانه در ایران می باشند :

 

کار داوطلبانه در ایران متولیان زیادی دارد. هر یک از این متولیان در امور تحت نظر خود اقدام به جذب نیروهای داوطلب می نمایند.

این بدان معنا نیست که شما برای انجام کار داوطلبانه در ایران حتما میبایست زیر نظر یکی از این سازمانها و یا نهادها فعالیت نمایید.

ولی در صورتی که زمینه مورد علاقه شما مربوط به یکی از این سازمانها می باشد خواه ناخواه سر و کار شما به یکی از این سازمانها خواهد خورد.

در ادامه با مهمترین این سازمانها آشنا می شویم.

 

سازمان بهزیستی

 

 

 

پس از بررسی و مطالعات انجام شده زیر نظر دکتر محمدعلی فیاض‌بخش، سازمان بهزیستی کشور به موجب لایحه قانونی مورخ ۱۳۵۹/۴/۲۴ از ادغام ۱۶ سازمان، نهاد، موسسه و انجمن تشکیل شد.

این سازمان تشکیل شد تا با اتخاذ تدابیر و ارائه خدمات و حمایتی غیربیمه‌ای  در جهت گسترش خدمات توانبخشی، حمایتی، بازپروری و پیشگیری از معلولیت‌ها و آسیب‌های اجتماعی و کمک به تأمین حداقل نیازهای اساسی گروه‌های کم درآمد، اقدام نماید.

برنامه‌ریزی و نظارت برآموزش و پرورش کودکان عقب مانده ذهنی ، نابینا و ناشنوا از اهم کارهای مربوطه این سازمان می‌باشد.

در تیرماه سال ۱۳۸۳ بر اساس قانون ساختار وزارت رفاه و تأمین اجتماعی این سازمان از وزارت بهداشت جدا و به وزارت رفاه ملحق شد.

سازمان بهزیستی بر اساس آرمانهای سازمانی خود نگهداری و سازماندهی کودکان بی سرپرست و بد سرپرست , سالمندان, معلولین, زنان سرپرستان خانوار, دختران آسیب,معتادین و … را به عهده دارد.

 

کهریزک

 

الف) مراکز نگهداری از سالمندان و معلولین (ذهنی , حرکتی , مزمن , اوتیسم و …) (آسايشگاهها)

 

الف ـ1) آشنايي با مراکز نگهداری از سالمندان و معلولین

خانواده ها به علل مختلفي مايل يا قادر به نگهداري افراد معلول ، پير و داراي ضعف جسماني و رواني نيستند .

مراکز نگهداری از سالمندان و معلولین زیر نظر سازمان بهزیستی اداره می شوند و  مكان مناسبي براي انجام دادن خدمات بشردوستانه و عام المنفعه است .

كار در اين گونه مراكز صبر و طاقت ، از خودگذشتگي و فداكاري بسيار مي خواهد يكي از نمونه هاي برجسته كار و فعاليت بشردوستانه محسوب مي شود .

مراکز نگهداری از سالمندان و معلولین  بر حسب نوع مشكل و معلوليت افراد به دو دسته تقسيم می شوند.

1ـ مراکز نگهداری از معلولان : محل نگهداري از افراد معلول که هم از نظر جنسیت به دو دسته مراکز زنانه و مراکز مردان تقیسیم میشوند.

همچنین از نظر سنی این مراکز به دو دسته زیر 14 سال و بالای 14 سال تقسیم می شوند.

2ـ مراکز نگهداری از سالمندان : در اين مراکز سالمندان نگهداري مي شوند .

 

الف ـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در مراکز نگهداری از سالمندان و معلولین

 

هر داوطلب بر حسب رغبت و مهارت با هماهنگي مسئولان در هر يك از بخشهاي آسايشگاه مي تواند در موارد زير با مددكاران و مربيان همكاري نمايد :

1ـ همكاري با مربيان كلاسهاي آموزشي

2ـ بردن افراد به محيط هاي باز براي هوا خوري و گردش دسته جمعي

3ـ همكاري در زمينه فعاليت هاي ورزشي ، حركات بدني و پياده روي

4ـ كمك و همراهي با كودكان و سالمندان معلول در هنگام غذا خوردن و استراحت

5ـ همكاري در انجام مراقبت هاي بهداشتي و كمك هاي اوليه

6ـ كمك به مطالعه كتاب و كتاب خواني براي افراد بي سواد و ناتوان

7ـ همكاري در اجراي برنامه هاي تفريحي و نشاط آور براي آنان

8ـ ساير امور مناسب

 

شیرخوارگاه

 

ب) مراکز نگهداری از کودکان بی سرپرست و بد سرپرست (پرورشگاه)

 

ب ـ 1) آشنايي با مراکز نگهداری از کودکان بی سرپرست و بد سرپرست

 

این مراکز محل نگهداري نوزادان ، كودكان و نوجوانان بي سرپرست است كه به علل مختلف اعضاي خانواده خود را از دست داده اند.

این مراکز زیر نظر سازمان بهزیستی اداره می شوند.

اكثر مراکز به پنج بخش زير تقسيم مي شوند :

1 ـ شيرخوارگاه ها يا بخش نوزادان و كودكان تا سن شش سالگي

2 ـ بخش شبه خانواده يا بخش كودكان دبستاني كه در مراكزي به نام شبه خانواده نگهداري مي شوند.

در این مراکز يك پرستار وظيفه مادري را بر عهده دارد و كودكان مانند يك خانواده سه يا چهار نفره يا يك پرستار مادر  زندگي مي كنند .

در اين بخشها تا پايان دوره دبستان نگهداري مي شوند .

3 ـ بخش كانون يا بخش نوجوانان و جواناني كه در دوره راهنمايي و دبيرستان تحصيل مي كنند .

در اين كانونها پسران و دختران به صورت جداگانه با مهارتهاي زندگي آشنا مي شوند تا در سن جواني به استقلال دست يابند .

4 – مراکز موقت : به مراکزی گفته می شود که کودکانی که به تازگی وارد سازمان شده اند در آنها به صورت موقت نگهداری می شوند.

این کودکان یا دوباره به آغوش خانواده بر میگردند و یا به مراکز نگهداری منتقل میشوند.

5 – مراکز نگهداری از کودکان کار و خیابان :کودکان کار و خیابان به دلیل محیط نامناسبی که در آن رشد پیدا کرده اند از شرایط اخلاقی و تربیتی مناسبی برخوردار نیستند.

به همین دلیل از سیاست های سازمان این است که محل نگهداری این کودکان از کودکان بی سرپرست جدا باشد.

 

 

ب ـ 2) کار داوطلبانه در مراکز نگهداری از کودکان بی سرپرست و بد سرپرست

 

هر داوطلب بر حسب علاقه و مهارت خود با هماهنگي مسئولان مربوط و مربيان مرکز در موارد زير مي تواند همكاري نمايد :

1ـ مراقبت و نگهداري از نوزادان و توجه به وضعيت عمومي آنان

2ـ كمك به تنظيم خواب و غذاي نوزاد

3ـ همكاري در آموزشهاي مختلف به كودكان و نوجوانان اعم از آموزش و مهارتهاي زندگي ، آموزش هاي هنري و تقويت دروس

4ـ همكاري در بازديدها و گردشهاي دسته جمعي

5ـ همكاري در فعاليت هاي گروهي ، مسابقات ورزشي و برنامه هاي تفريحي

6ـ همكاري با مشاور راهنما در هنگام بروز مسائل مختلف

7ـ ساير امور مناسب

کودک نابینا

 

ج) مراكز روزانه توانبخشی ويژه نابينايان ، ناشنوايان و كم توانان ذهني و کم توانان حرکتی

 

ج ـ1) آشنايي با مراكز توانبخشی

 

بسياري از كودكان و نوجوانان نابينا و ناشنوا كه با خانواده هاي خود زندگي مي كنند ، به صورت مستمر به اين مراكز مراجعه مي نمايند.

مراجعه به این مراکز جهت استفاده از امكانات و خدمات تحصيلي ، كمك آموزشي ، رفاهي و آموزش مهارت هاي زندگي و كاريابي می باشد.

اين مراكز محل مناسبي براي انجام فعاليت ها و کار داوطلبانه در ایران است .

اين مراكز معمولاً داراي بخشهاي آموزشي ، رفاهي ، كاريابي (براي افراد تحت پوشش) و كتابخانه ها هستند .

 

ج ـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در اين مراكز

 

هر داوطلب بر اساس علاقه و مهارت خود در اين مراكز ، در موارد زير مي تواند همكاري نمايد :

1ـ همكاري با كتابخانه نابينايان براي ضبط كتابهاي درسي و غيردرسي

2ـ همكاري در انجام خدمات رفاهي براي نابينايان ، ناشنوايان و كم توانان ذهني در ارائه لوازم و امكانات مورد نياز

3ـ همكاري در اموري كه مستقيماً با ديدن و شنيدن در ارتباط است .

4ـ همكاري با مربيان در اموري كه به توانبخشي ذهني مي پردازد مانند آموزشهاي تقويت ذهن و حافظه

5ـ همكاري با مربيان در كلاسهاي ويژه

6ـ همكاري در بخش بينايي سنجي و شنوايي سنجي و سنجش ذهن و حافظه كودكان

7ـ آموزش نكات بهداشتي در كلاسهاي ويژه

8ـ كمك به آنها در انجام امور روزمره خود مانند رفت و آمد و كتابخواني

9ـ كمك به مربيان در برگزاري گردشهاي گروهي و تفريحي و فعاليتهاي ورزشي براي معلولان

10ـ برگزاري برنامه هاي نشاط آور

11ـ ساير امور مناسب

 

 

 كميته امداد

 

کمیته امداد

 

1) آشنايي با كميته امداد

 

وظيفه اين نهاد كمك و مساعدت به كودكان يتيم و بي سرپرست ، خانواده هاي بي سرپرست و تحت پوشش قراردادن آنها از نظر تأمين مايحتاج زندگي است.

همچنين شناسايي دانش آموزان و دانشجويان محروم و بي بضاعت و تحت پوشش قرار دادن آنان است .

 

2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در كميته امداد

 

1ـ همكاري با طرح اكرام در ارسال دعوت نامه براي حاميان

2ـ همكاري در ارسال جزوات و پيك هاي همكلاسي

3ـ همكاري در تصحيح سؤالات دروس مقاطع تحصيلي

4ـ فعاليت در زمينه شناساندن طرح اكرام به جامعه

5ـ همكاري در شناسايي دانش آموزان و دانشجويان بي بضاعت و بي سرپرست

6ـ ساير امور مناسب

 

 

 سازمان آموزش و پرورش استثنايي

 

آموزش و پروش استثنایی

 

1)آشنايي با اين سازمان

 

اين سازمان وظيفه آموزش ناشنوايان ، نابينايان و كم توانان ذهني را بر عهده دارد.

دانش آموزان استثنايي و نيازمند و بي سرپرست در مدارس ويژه نگهداري مي شوند و به تحصيل مي پردازند .

اين سازمان داراي سه واحد نابينايي ، ناشنوايي و كم تواني ذهني است .

 

2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در سازمان آموزش و پرورش استثنايي

 

1ـ همكاري در انجام امور دفتري در واحدهاي مختلف

2ـ كمك به دانش آموزان معلول در زمينه اي مراقبت از آنان و رفت و آمد در مواقع مورد نياز

3ـ ارائه كمك هاي اوليه در موقع لزوم در مدارس استثنايي

4ـ خواندن و نوشتن براي دانش آموزان نابينا به ويژه در جلسه امتحان

5ـ رابط بين كتابخانه ها ، كانونها و فرهنگسراها و … براي استفاده دانش آموزان استثنايي

6ـ ضبط كتابهاي كمك آموزشي براي دانش آموزان نابينا

7ـ ساير امور مناسب

 

 

 

سازمان حفاظت از محيط زيست و همچنين سازمان جنگها و مراتع كشور

 

سازمان محیط زیست

 

1)آشنايي با سازمانهاي فوق

 

اين سازمانها در زمينه هاي حفاظت از محيط زيست ، جلوگيري از آلودگي محيط زيست يا تخريب آن ،‌ افزايش آگاهي عمومي جامعه درباره لزوم حفاظت از درختان ، جنگل ها و مراتع و احياء و توسعه منابع طبيعي فعاليت مي نمايند .

 

2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در سازمانهاي فوق

 

1ـ فعاليت دسته جمعي براي پاكسازي عمومي اعم از مدارس ، پاركها ، خيابانها ، پياده روها ، ميادين ، بزرگراهها و … .

2ـ همكاري در درختكاري و توزيع نهال بين مردم

3ـ همكاري با سازمان حفاظت از محيط زيست در ارائه طرح هايي براي جلوگيري از آلودگي مكانهاي عمومي ، آلودگي هوا و بهداشت محيط زيست .

4ـ ساير امور مناسب

 

 

کار داوطلبانه در ایران تنها به این سازمانها محدود نمی شود.

شما می توانید به صورت داوطلبانه در مسجد محله خود به دانش آموزان کم بضاعت در درسهایشان کمک کنید.

و یا با تشکیل یک خیریه محلی اقدام به جمع آوری البسه بلا استفاده محل و توزیع آن بین نیازمندان نمایید.

هیچ حرکتی آنقدر کوچک نیست که تاثیر گذار نباشد.

حتی لبخند زدن به کودک گل فروش.

کار داوطلبانه در ایران با دیگر کشورها تفاوت هایی دارد. علی الخصوص کشورهای پیشترفته.

کار داوطلبانه در ایران مشکلات خاص خود را دارد که در ادامه به بعضی از آنها اشاره می نماییم.

 

 

 

مشکلات کار داوطلبانه در ایران

 

فاقد ارزش بودن کار داوطلبانه در ایران

 

کار داوطلبانه در ایران آن هم در حوزه‌هایی نظیر محیط‌ زیست و … دارای ارزش قلمداد نمی‌شود،.

شاهد آن نیز حمایت محدود و اندک دولت از چنین فعالیت‌هایی است.

چنین رویه‌ای عدم رغبت مخاطبان از کار داوطلبانه را به دنبال دارد به‌ویژه این‌که گاهی این فعالیت‌ها با مخالفت یا مقاومت مراجع دولتی نیز همراه می‌شود.

 

 فقدان پشتوانه برای کار داوطلبانه

 

در کشورهای اروپایی کار داوطلبانه به‌عنوان مسئولیت اجتماعی قلمداد شده و فرد داوطلب به‌عنوان یک فرد مسئول شناخته می‌شود.

از این رو در رزومه‌های شغلی بخش ابتدایی و مهم به کار داوطلبانه اختصاص یافته است.

این درحالی است که در رزومه‌های شغلی ایران این نمونه از فعالیت جایگاهی ندارد و مسئولیت اجتماعی فرد در برابر جامعه امری مقبول محسوب نمی‌شود.

چنین رویه‌ای موجب شده است در کشور ما افراد اغلب تنها با عرق ملی و بدون برنامه‌ریزی دست به عمل بزنند.

که حاصل آن تجربه‌های ناخوشایندی نظیر تجربه زلزله بم است.

 

 مشکلات اقتصادی و معیشتی

 

افراد زمانی به فعالیت‌های داوطلبانه و اجتماعی روی می‌آورند که مشکلات معیشتی و اقتصادی نداشته باشند.

وجود مشکلات روحی، روانی و معیشتی در جامعه سطح مشارکت در فعالیت های داوطلبانه را پایین می آورد.

 

عدم بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرهنگی

 

در ایران ما با مفاهیمی نظیر جهاد مواجهیم.

این فعالیت‌ها در برهه‌های زمانی توانسته‌اند بخش بزرگی از مشکلات را برطرف کنند.

به‌عنوان مثال جهاد یک کار خودجوش مردمی بود که در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی ما شاهد نیروهای داوطلب آن در اقصی نقاط کشور بودیم.

ممکن است که برخی از رفتارهای انجام شده مبنای علمی نداشتند.

اما این نیروها با یک شور انقلابی وارد کار شده و به‌عنوان نیروی کمکی جامعه بومی فعالیت می‌کردند.

 

این مشکلات می تواند تا حدود باعث عدم بهره وری مناسب کار داوطلبانه در ایران گردد. ولی مانع آن نخواهد بود.

کار داواطلبانه در ایران و جهان کاری خودجوش و مردمی است و به همین دلیل با وجود تمام مشکلات ادامه خواهد داشت.

با این حال در ادامه به ذکر پیشنهاداتی می پردازیم که دولت مردان می توانند با انجام آنها سطح مشارکت های مردمی برای کار داوطلبانه در ایران را افزایش بدهند.

 

راه‌های پیشبرد فعالیت داوطلبانه در ایران

 

شکل‌‌‌گیری مراکزی برای جذب نیروی داوطلب

 

ما باید مراکز مردم‌نهادی را تأسیس کنیم که در آن تنها نیروهای داوطلب ثبت‌نام کنند.

این مراکز می‌توانند بخش بزرگی از جوانان،‌ افراد متخصص و به‌ویژه افراد بازنشسته را تحت پوشش قرار دهند و به این ترتیب مشکل نیروی انسانی سازمان‌های مردم‌نهاد را برطرف کنند.

ضرورت بکارگیری نیروهای بازنشسته از آن جهت است که این افراد می‌توانند پس از خروج از فضای کار رسمی همچنان در چرخه فعالیت‌های اجتماعی باقی بمانند.

امری که ایجاد نشاط و سرزندگی را برای این قشر به دنبال داشته و افسردگی ناشی از بیکاری و در نتیجه حضور سرگردان آنها در پارک‌ها را از بین می‌برد.

 

ایجاد منفعت شخصی برای کار داوطلبانه

 

باید دولت‌ و بخش خصوصی برای کار داوطلبانه در ایران ارزش قایل شده و آن را به‌عنوان یک شاخص مثبت در استخدام افراد لحاظ کنند.

با این کار داوطلبان و به‌ویژه جوانان بارغبت بیشتری وارد این فعالیت‌ها شوند.

 

فرهنگ‌سازی در زمینه کار داوطلبانه در ایران

 

در شرایط کنونی در جامعه ما فعالیت‌های داوطلبانه تنها بخش کوچکی از طبقه متوسط به بالا را شامل می‌شود.

این امر ضرورت فرهنگ‌سازی در جامعه به‌ویژه در میان کودکان و دانش‌آموزان را نشان می‌دهد.

اما در حوزه‌های کودکان کار و خیابان و خیریه ما شاهد فعالیت‌های داوطلبانه گسترده‌تری هستیم که این بخش نیز باید تقویت شود.

همچنین ما باید این بخش فعال را بسط داده و آنها را با نیازهای جدید جامعه نیز آشنا کنیم.

نقشی که به‌نظر می‌رسد در آن رسانه‌ها بیش از پیش اهمیت دارند.

ما به رسانه‌ها نیازمندیم تا شبکه‌ای از این فعالیت‌ها شکل بگیرد.

 

تقویت برنامه‌های رسانه‌ای به‌ویژه در صدا و سیما

 

رسانه ملی باید به شکل رسالت فعالیت‌های سازمان‌های مردم‌نهاد را منعکس کند.

این برنامه‌ها باید متفاوت از برنامه‌های مشارکتی صداوسیما تعریف شوند و انعکاس‌دهنده پژوهش‌ها یا نتیجه فعالیت‌های این سازمان‌ها در زمینه‌های متعدد باشند.

 

 معرفی سازمان‌های فعال در حوزه کار داوطلبی

 

بسیاری از افراد درباره سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در حوزه‌های مختلف اجتماعی و فرهنگی چیزی نمی‌دانند.

کودکان کار و خیابان،‌ سالمندان و درنهایت محیط‌ زیست تنها حوزه‌های شناخته شده در این زمینه است.

اما اگر این سازمان‌ها به جامعه معرفی شوند آنگاه افراد حق انتخاب برای ورود به حوزه‌های گوناگون را دارند.

 

امید است که با همکاری و همدلی مردم و مسئولین شاهد رشد روزافزون فرهنگ کار داوطلبانه در ایران عزیز باشیم.

 

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.